چهارشنبه, 01 مرداد 1393


معدن

1

معرفی کانسار سنگ‌آهن آنومالی شمالی، بافق، یز

 

دکتر پیمان افضل

کانسار آهن آنومالی شمالی در ۱۱ کیلومتری شمال باختری معدن آهن چغارت قرار دارد. مختصات جغرافیایی این منطقه،   ۶  ۴۶۳۱ عرض شمالی و   ۱۲  ۲۶ ۵۵ طول خاوری می‌باشد. ارتفاع این کانسار از سطح دریا، ۱۱۵۰ تا ۱۲۰۰ متر است. راههای دسترسی از جاده آسفالته یزد- بافق – چغارت است که در نزدیکی معدن چغارت یک جاده شوسه از جاده آسفالته جدا می شود و به این کانسار می رسد که در حال حاضر بخشی ار آن در حال آسفالت شدن است. موقعیت جغرافیایی این کانسار در شکل ۱ مشاهده می شود....

این کانسار در منطقه مرکزی ایران و در مجاورت کویر خشک و پهناور ایران مرکزی قرار دارد. هوای این منطقه در تابستان بسیار گرم و سوزان و در زمستان سرد و خشک می‌باشد. در این منطقه وزش باد همیشگی است. کمترین دما در زمستان ۶/۹- درجه سانتیگراد و در تابستان به بیش از ۴۵ درجه سانتیگراد می رسد. میزان بارندگی اندازه گیری شده در آنومالی شمالی، ۵۰ تا ۷۰ میلیمتر می‌باشد. رودخانه دایمی در منطقه وجود ندارد. یک دریاچه و رودخانه های فصلی در این منطقه وجود دارند که آب این رودخانه ها به حوضچه نمک بافق( در غرب منطقه) وارد می شود. این منطقه در جنوب شرق شهرستان یزد واقع شده و از لحاظ ریخت شناسی بخش خاوری آنرا رشته کوههایی با روند شمال باختری – جنوب خاوری (ارتفاعات چغارت، ساغندی و آهکهای کرتاسه) تشکیل داده است. در بخش باختری، دشتهای فرسایش یافته، تپه های ریگ روان با زمینهای گودی به نام دره بافق قرار دارند. به طور کلی شیب رسوبات آبرفتی به طرف باختر و در جهت دریاچه نمک قرار دارد. خطوط شکستگی در سنگهای دگرگونی نیز بیشتر در جهت خاوری- باختری است وبه این ترتیب مسیر بیشتر آبرفتها و رودها در این امتداد قرار می گیرند.

اولین مطالعات بر روی این کانسار در سالهای ۱۹۶۰-۱۹۶۱ توسط زمین شناسان آلمانی صورت گرفت که شامل مطالعات ژیوفیزیکی مقدماتی و عملیات حفاری در منطقه بوده است. میزان ذخیره تخمینی در این مرحله بین ۱۵۰ تا ۲۸۰ میلیون تن می‌باشد. در طول سالهای ۱۹۶۹-۱۹۷۴ زمین شناسان روسی و ایرانی اقدام به انجام مطالعات ژیوفیزیکی و زمین شناسی در آنومالی شمالی کردند که حاصل این کار شناسایی ۳ توده شرقی، مرکزی و غربی بوده است. در مرحله اکتشاف مقدماتی در سالهای ۱۹۸۱-۱۹۸۲ حفاری به میزان ۳۷۰۴ متر صورت گرفت و نمونه برداری ، مطالعات ژیوفیزیکی، توپوگرافی و نقشه برداری توسط شرکت تکنواکسپرت روسیه انجام پذیرفت.

 

شکل ۱- راه‌های دسترسی به کانسار آنومالی شمالی و موقعیت آن نسبت به معدن چغارت

 

منطقه معدنی بافق بر اساس بخش‌بندی زمین شناسی ایران توسط نبوی در سال ۱۳۵۵ در زون ایران مرکزی قرار دارد. همچنین منطقه معدنی بافق بخشی از میکروپلیت ایران مرکزی- خاوری می‌باشد. کانسار آنومالی شمالی بر اثر تکتونیک به سه بخش تقسیم شده است که به توده‌های شرقی، مرکزی و غربی موسومند که توده مرکزی بزرگترین توده در میان این سه توده می‌باشد (شکل۲-۱). بررسی‌های صحرایی و سنگ‌شناسی انجام شده قبلی و جدید در این کانسار نشانگر وجود سنگ‌های آذرین اسیدی در بخش پایینی و سنگهای آهکی و چین خورده در بخش بالایی کانسار می‌باشد (شکل ۲-۲). همانطور که در این شکل و شکل ۲-۳ مشاهده می‌شود، مرز واضح بین تشکیلات آهکی و سنگهای آذرین اسیدی به رنگ روشن (به خصوص در توده مرکزی) وجود دارد. سنگهای آذرین اسیدی به صورت نفوذی (گرانیت) و بیرونی (ریولیت) سنگ درونگیر این کانسار را تشکیل می‌دهند. آبرفت به ضخامتهای گوناگون سراسر این کانسار را پوشانده است. بیشترین ضخامت آبرفت در توده شرقی دیده می‌شود که تا ۱۱۰ متر نیز می‌‌رسد. در توده مرکزی این ضخامت به کمترین مقدار خود (حدود ۵/۱) متر می‌رسد و در نهایت در توده غربی به حدود ۵۰ متر می‌رسد. رخنمونی از کانی‌سازی آهن (شامل هماتیت و منیتیت) در مرز میان توده مرکزی و غربی وجود دارد که زمین شناسان روسی ترانشه‌ای بر روی آن حفر نموده‌اند. در شرق توده مرکزی برونزدی از آهک کارستی مشاهده می‌شود.

از لحاظ چینه شناسی از نظر سامانی آنومالی شمالی جزو اعضای ۴ و ۵ سازند ساغند محسوب می‌شود. متاسوماتیتهای آمفیبولی و آلبیتی به خصوص در توده مرکزی در روی زمین رخنمون دارند و به وفور در مغزه‌های حفاری دیده می‌شوند. این سنگها حاصل دگرسانی شدیدی هستند که به همراه مرحله‌ای از کانی‌سازی آهن تشکیل شده‌اند. در حفاری‌های جدید صورت گرفته در شرق توده مرکزی در مغزه‌های حفاری آهک مرمریزه دندریتی (شاخه شاخه) مشاهده شد که نشانگر یک دگرگونی ضعیف می‌باشد. تزریق فراوان دایکها با ترکیب دیابازی تا سینیتی از مشخصه‌های این کانسار می‌باشد. روند عمومی شکستگیها در منطقه بافق با روند دو گسل بزرگ پشت بادام و چاپدونی هم جهت می‌باشند. در حقیقت، عامل اصلی تقسیم کانسار آنومالی شمالی به سه توده شکستگیهای عرضی ناشی از این گسلها هستند. سنگهای آذرین منطقه مورد مطالعه شامل توف‌ها و گدازه‌های ریولیتی، نفوذیهای اسیدی و دایکها می‌باشند. سنگهای خروجی از نوع پرفیریتهای پلاژیوکلازی، آندزیتهای کوارتزدار، آندزیت- داسیت و لیپاریت- داسیت که دارای شکل توده‌ای جریانی و گدازه‌های روشن رنگ با رخنمون ۳۰ تا ۵۰ متر هستند، در این کانسار مشاهده شده‌اند.

کانیهای دگرگونی در منطقه آمفیبولیتها و متاسوماتیتهای آلبیتی هستند که در نزدیکی کنتاکت با آهکهای منطقه رخنمون دارند. با وجود دگرسانی زیاد در سنگهای آذرین، طبیعت نخستین سنگهای کانه دار در تمام مناطق دگرسانی قابل تشخیص می‌باشد. دایکها در این کانسار به ویژه در توده‌های غربی و مرکزی به وفور یافت می‌شوند. ترکیب این دایکها دیابازی تا سینیتی می‌باشد. بر اساس مشاهدات ناشی از مغزه‌های حفاری دایکها دارای شیبی تند هستند و از شیب ماده معدنی پیروی می نمایند. حضور زینولیتهای منیتیت‌دار در دایکها و عدم حضور متاسوماتیتهای غالب در دایکها، نشانگر نفوذ دایکها پس از کانی سازی در منطقه می‌باشند.

در محل کنتاکت بین تشکیلات آهکی و سنگهای آذرین منطقه شواهدی وجود دارند که نشانگر ته‌نشست لایه‌های آهکی پس از کانی‌سازی آهن می‌باشند. از جمله این شواهد می‌توان به وجود تکه‌های گرد شده لیمونیتی و سست در اندازه ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر اشاره نمود که اینها در توده های مرکزی و غربی مشاهده می‌شوند.

تاکنون هیچ نظری در مورد ژنز این کانسار به صورت قطعی موردتایید قرار نگرفته است. با این حال بر اساس مطالعات انجام شده قبلی و مقایسه انجام شده با دیگر کانسارهای آهن دنیا این کانسار با کانسارهای آهن ماگمایی شباهت بیشتری دارد. از جمله مهمترین پارامترهای نشان‌دهنده این شباهت ذخیره قابل توجه این کانسار، مقدار کم آپاتیت، کنتاکت با سنگ میزبان، سن و جایگاه تکتونیکی و متاسوماتیسم وسیع می‌باشد.

در نهایت نتیجه کلی بدست آمده نشانگر این بود که این کانسار دارای ذخیره ۵/۳۲۷ میلیون تن در کاتاگوری ۳۳۳ (طبق رده بندی سازمان ملل)، C۱ (طبق رده بندی روسی) با عیار متوسط آهن برابر ۵/۲۷% می‌باشد.

 

معرفی کانسار مس پورفیری کهنگ، اردستان، اصفهان

دکتر پیمان افضل

کانسار مس پورفیری کهنگ در گوشه شمال‌خاوری برگه توپوگرافی ۱:۲۵۰۰۰۰ اصفهان و در حدود ۷۳ کیلومتری شمال شرق شهرستان اصفهان واقع شده است. این کانسار، در حدود ۱۰ کیلومتری شرق روستای زفره و در همسایگی روستای کهنگ، قرار دارد. این روستا، که نام کانسار از آن برداشت شده‌است، در دو کیلومتری شرق- شمال شرق محدوده اکتشافی قرار گرفته است. راه دسترسی به محدوده اکتشافی از طریق جاده اصلی اصفهان – نایین، شهرستان سجزی، روستای زفره، روستای نیسیان و در نهایت روستای کهنگ می‌باشد. مسیر دیگر استفاده از بزرگراه‌های تهران-قم-کاشان است که از کیلومتر ۳۰ جاده اردستان – نایین و روستای ظفرقند وارد جاده فرعی و از آنجا به روستای نیسیان شده و به روستای کهنگ دسترسی حاصل می‌شود...

وسعت چهارگوشی که محدوده دگرسانی‌ها و کانسار را دربر می‌گیرد حدود ۹ کیلومترمربع و وسعت محدوده دگرسانی‌ها حدود ۵ کیلومترمربع است. بیشتر اطراف محدوده کانسار کوهستانی است، ولی در محدوده زون آلتراسیون و کانی‌سازی ریخت تپه ماهوری دارد. آب و هوای منطقه در زمستان سرد و در بقیه سال گرم و خشک می‌باشد. در بیشتر سال، بجز زمستان، که منطقه برف‌گیر می‌شود، می‌توان فعالیت‌های معدنی را در منطقه انجام داد. کانسار به‌دلیل وجود توده‌های نفوذی بسیار و نیز احاطه‌شدن توسط توده‌های آندزیتی حالتی کوهستانی یافته‌است.

کانسار مس پورفیری کهنگ ابتدا در سال ۱۳۸۲ با توجه به تفکیک و تفسیر زون‌های آلتراسیون با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای لندستTM و کنترل صحرایی، شناسایی و کشف‌شده و در آخر همان سال پروانه اکتشاف در سازمان صنایع و معادن استان اصفهان بنام شرکت درساپردازه صادر گردید. سپس در مرحله پی‌جویی بین سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۵ یکسری برداشت‌های صحرایی و مطالعات ژیوشیمیایی به روش برداشت رسوبات آبراهه‌ای و در مرحله بعدی لیتوژیوشیمیایی انجام شد. همزمان در این مرحله یکسری برداشتهای ژیوفیزیک به دو روش مغناطیس‌سنجی و قطبش القایی صورت پذیرفت. همچنین، نقشه‌های زمین‌شناسی و دگرسانی با مقیاس ۱:۱۰۰۰۰ از محدوده تهیه شدند. باتوجه‌به تنوع و وسعت زیاد محدوده مشاهده‌شده در آن، این کانسار به سه بخش شرقی، مرکزی و غربی تفکیک شد. این مطالعات بخوبی نشانگر وجود یک کانسار بزرگ مس پورفیری در بخش مرکزی ایران بود. محدوده وسیع دگرسانی‌ها و دیگر نشانه‌های اکتشافی موید این امر بود.

در مرحله بعدی در سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ مطالعات به فاز تفصیلی‌تر رفته و فاز نخست حفاری با سرمایه‌گذاری شرکت دنیای مس در این محدوده صورت پذیرفت. در این مرحله ۱۲ گمانه شامل ۵ گمانه در بخش شرقی، ۳ گمانه در بخش مرکزی و ۴ گمانه در بخش غربی حفاری شدند. همچنین در این مرحله، نقشه‌های زمین‌شناسی بخش‌های شرقی و مرکزی و غربی، در مقیاس ۱:۵۰۰۰ تهیه شدند. متاسفانه بدلیل آغاز بحران جهانی و کاهش شدید بهای مس در بازارهای جهانی و نیز عدم انجام روندی درست در اکتشاف این کانسار، شرکت دنیای مس از روند سرمایه‌گذاری در این منطقه کنار کشید. اما با انجام مطالعات نوین و حفر ۸ گمانه حفاری جدید در مناطق شرقی و مرکزی کانسار پتانسیل بالای این کانسار بیش از پیش موردتایید قرار گرفت و در حال حاضر شرکت ملی صنایع مس ایران این کانسار را از شرکت درساپردازه خریداری نموده و برنامه‌های جامعی جهت ادامه اکتشافات در آن دارد.

صرف‌نظر از عملیات اکتشافی، خوشبختانه مطالعات دقیق دانشگاهی نیز در قالب چند پایان‌نامه دکتری، دردست انجام است تا ابعاد گوناگون زمین‌شناسی و کانه‌زایی این کانسار بخوبی شناخته و معرفی شوند. مهمترین کار انجام‌شده علمی بر روی این کانسار، رساله دکتری دکتر پیمان افضل در رشته زمین‌شناسی اقتصادی در سال ۱۳۸۹ می‌باشد.


شکل ۱- راه‌های دسترسی به کانسار کهنگ و موقعیت آن در ایران

از نظر زمین‌ساخت، این منطقه در حاشیه باختری زون ایران‌مرکزی دارد. محدوده این کانسار در گوشه شمال‌خاوری برگه‌های زمین‌شناسی ۱:۲۵۰۰۰۰ اصفهان و ۱:۱۰۰۰۰۰ کوهپایه قرارگرفته‌است. محدوده دگرسانی‌ها و کانسار توسط توده‌های نفوذی نیمه‌عمیق تا ساب‌ولکانیک با ترکیب حدواسط تا اسیدی از نوع دیوریتی، مونزودیوریتی، داسیتی، گرانودیوریتی و کوارتزدیوریتی پوشیده شده‌است. در اطراف کانسار واحدهای میزبان توده‌های نیمه‌عمیق، با ترکیب آندزیتی تا تراکی‌آندزیت و پیروکلاستیک‌های هم‌ارز آنها، بخصوص در بخش‌های شمالی، رخنمون یافته‌اند. همچنین خاک‌های ناشی از فرسایش این واحدهای سنگی نیز بخش مهمی از محدوده کانسار را پوشش می‌دهد. پیرامون کانسار را دگرسانی پروپیلیتی پوشانده است. آثار این دگرسانی تا کیلومترها دورتر از روستای کهنگ هم دیده می‌شود. آلتراسیون آرژیلیکی بخصوص از نوع ضعیف تا متوسط آن، نیز بخش بزرگی از محدوده کانسار را نشان می‌دهد. همچنین دگرسانی‌های فیلیک و پتاسیک نیز بخش‌های درونی‌تر کانسار را پوشش می‌دهند. از دیدگاه کانی‌شناسی، مطالعات سطحی و عمقی نمایانگر حضور کانی‌های سولفیدی مس (کالکوپیریت، کالکوسیت و کولیت)، مالاکیت، اکسیدهای آهن بخصوص هماتیت و مگنتیت، مقادیر بالای پیریت، نئوتوسیت (اکسید مس-منگنز)، کات‌کبود (کالکانتیت) و بصورت موضعی اسفالریت و پیرولوزیت است. روند اصلی گسل‌ها در این کانسار دو روند اصلی شمال‌غربی-جنوب‌شرقی و شمال‌شرقی-جنوب‌غربی است.

باتوجه‌به وسعت بسیار دگرسانی‌ها، آنومالی‌های گسترده مس، مولیبدن و طلا، وجود رگه‌های سیلیسی حاوی کانه‌های مس و ذرات طلا و توده‌های بسیارنفوذی موجود پیش‌بینی می‌شود کانسار کهنگ یکی از بزرگترین کانسارهای مس ایران باشد. ارزیابی منابع و ذخایر در بخش شرقی کانسار نشانگر وجود حدود ۳۷ میلیون تن کانسنگ با عیار متوسط حدود ۵۳/۰ درصد است. در بخش‌های مرکزی و غربی پیش‌بینی می‌شود بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن کانسنگ موجود باشد.

کلید واژه ها: سیستم اطلاعات مکانی(جی آی اس)، مقالات جی آی اس، مقالات جی آی اس سیستم اطلاعات مکانی(جی آی اس) ، مقالات جی آی اس ، برنامه نوییسی جی آی اس ، وب-جی-آی-اس.com

   

حاضرین در سایت

ما 9 مهمان آنلاین داریم
تبلیغات

محل شرکت